ظاهرة البلطجة     (قلدری و گردنکشی)

ظاهرة البلطجة (قلدری و گردنکشی)

بلطجه به معنی قلدری است وبه عبارت دیگر به معنای استفاده از خشونت و اعمال زور برای ارعاب مردم یا گرفتن اموال آنها است. این یک گناه بزرگ است و گسترش آن، امنیت و ثباتی که شریعت اسلامی در این سرزمین ایجاد کرده است را از بین می برد. از اهداف شریعت اسلام، حفظ جان و ناموس و اموال مردم است و قلدری، این اهداف را به خطر می اندازد.

سوال

به تازگی پدیده «بلطجه» قلدری و گردنکشی، گسترش یافته است. حکم افراد قلدر چیست؟ افراد و جوامع نسبت به آنها چه وظیفه ای دارند؟

 

پاسخ دار الافتاء مصر

 بلطجه به معنی قلدری است وبه عبارت دیگر به معنای استفاده از خشونت و اعمال زور برای ارعاب مردم یا گرفتن اموال آنها است. این یک گناه بزرگ است و گسترش آن، امنیت و ثباتی که شریعت اسلامی در این سرزمین ایجاد کرده است را از بین می برد. از اهداف شریعت اسلام، حفظ  جان و ناموس و اموال مردم است و قلدری، این اهداف را به خطر می اندازد.

قوانین اسلامی نه فقط تجاور به مال و جان مردم بلکه صرفا تهدید و ارعاب مردم بی گناه، حتی به عنوان یک شوخی یا استفاده از یک ابزار بی اهمیت را مجاز نمی شمارد. امام بخاری و مسلم از ابو هریره رضی الله عنه از پیامبر ص نقل کرده که فرمودند: «لَا يُشِيرُ أَحَدُكُمْ عَلَى أَخِيهِ بِالسِّلَاحِ، فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي، لَعَلَّ الشَّيْطَانَ يَنْزِعُ فِي يَدِهِ، فَيَقَعُ فِي حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ». هیچ کدام از شما با سلاح برای تهدید به سمت برادر مومن خود اشاره نکند. او نمی داند که ممکن است شیطان این سلاح را در دست او گرفته و او در گودال آتش قرار بگیرد.

امام مسلم در صحیح خود از ابوهریره از پیامبر اکرم ص نقل می کند که فرمودند: «مَنْ أَشَارَ إِلَى أَخِيهِ بِحَدِيدَةٍ، فَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ تَلْعَنُهُ حَتَّى يَدَعَهُ، وَإِنْ كَانَ أَخَاهُ لِأَبِيهِ وَأُمِّهِ». هرکس با آهنی به سمت برادرش نشانه رود یعنی او را تهدید کند فرشتگان او را لعنت کرده تا اینکه آن ابزار حمله را واگذارد. [فرقی نمی کند این برادر، برادر دینی] یا برادر تنی او باشد.

بزار و طبرانی از عامربن ربیعه از قول پیامبر اعظم ص نقل می کنند :«لَا تُرَوِّعُوا الْمُسْلِمَ فَإِنَّ رَوْعَةَ الْمُسْلِمِ ظُلْمٌ عَظِيمٌ». مسلمان را گرفتار ترس و وحشت نکنید. که این کار ظلم بسیار بزرگی است.

اگر این هراس افکنی به حدی شود که به تسلط از روی زور و اجبار یا حتی شبه اجبار بر اموال مردم شود – چه رسد به آدم ربایی و دشمنی نسبت به جان و مال مردم- این کار به یقین در زمره محاربه و راهزنی است و از گناهان کبیره است.  قرآن حد شدیدی برای چنین افرادی وضع کرده و شدیدترین مجازاتها را برای عاملان آن قرار داده است. و آنها را محارب با خدا و رسولش و افرادی که در زمین فساد می کنند نامیده است. 

خداوند متعال میفرماید:

إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

(کیفر آنها که با خدا و پیامبر به جنگ بر می­خیزند، و در روی زمین دست به فساد می زنند، و با تهدید به اسلحه به جان و مال و ناموس مردم حمله میبرند، این است که اعدام شوند یا به دار آویخته گردند یا دست راست و پای چپ آنها بریده شود و یا از سرزمین خود تبعید گردند، این رسوایی آنها در دنیاست و در آخرت مجازات بزرگی دارند.) [المائدة: 33].

به همین مقدار بسنده نشد و پیامبر اکرم (ص) انتساب این افراد به اسلام را نفی کرد. ایشان در حدیث مورد اتفاقی که در صحیح بخاری و مسلم آمده فرمودند: «مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلَاحَ فَلَيْسَ مِنَّا». هر کس بر علیه ما سلاح بردارد، از ما مسلمانان نیست. و این جنایت آن چنان عظیم است که بنا بر اتفاق نظر همه فقهاء حد چنین انسانی ساقط نشده و مورد عفو قرار نمی گیرد. چرا که این جنایت، هتک و زیر پا گذاشتن حق تمام جامعه است و امکان عفو در این مورد از بین می رود.

اگر برای دفع متجاوز، راهی جز کشتن تجاوزکار وجود نداشته باشد، شرع مقدس اسلام، کشتن متجاوز را جایز شمرده است. و بر قاتل این فرد، قصاص، دیه و کفاره ای واجب نمی شود. حتی اسلام، کمک به برادر دینی و نجات او از دست متجاوز را واجب دانسته است. هر کس در این راه کشته شود، شهید است. 

دین اسلام بر مسلمانانی که توانایی دارند واجب کرده است که مظلوم را از شر متجاوز حفظ کرده و متجاوز را عقب رانده و مسلمانان را نجات دهند. این یاری رساندن مظلوم و دفع ظالم اگر با کمک عملی ممکن نشود، حد اقل باید، با کمک زبانی و بیان قلدری و سرکشی مفسدان انجام گیرد. کوتاهی در منع ظلم، گناه است بلکه این کوتاهی، کمک به ظلم است.

 

پیامبر اکرم (ص) کسی را که میتواند مظلوم را یاری کند و چنین نمی کند را شریک ظالم، در سرکشی و ظلم او می دانند. ابن عباس از رسول گرامی اسلام نقل می کند: «لَا يَقِفَنَّ أَحَدُكُمْ مَوْقِفًا يُقْتَلُ فِيهِ رَجُلٌ ظُلْمًا، فَإِنَّ اللَّعْنَةَ تَنْزِلُ عَلَى مَنْ حَضَرَ حِينَ لَمْ يَدْفَعُوا عَنْهُ، وَلَا يَقِفَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمْ مَوْقِفًا يُضْرَبُ فِيهِ أَحَدٌ ظُلْمًا، فَإِنَّ اللَّعْنَةَ تَنْزِلُ عَلَى مَنْ حَضَرَهُ حِينَ لَمْ يَدْفَعُوا عَنْهُ».(رواه الطبراني والبيهقي بإسناد حسن كما قال الحافظ المنذري في "الترغيب والترهيب"). کسی از شما [مسلمانان] درمکانی که مردی به ناحق کشته میشود توقف نکند [و نظاره گر ظلم نباشد]. چرا که در آن هنگام، کسی که مظلوم را یاری نمی­کند مورد لعنت [خدا] قرار می­گیرد. کسی از شما [مسلمانان] درمکانی که مردی به ناحق، مورد ضرب و شتم قرار می­گیرد توقف نکند [و نظاره گر ظلم نباشد]. چرا که در آن هنگام، کسی که مظلوم را یاری نمی­کند مورد لعنت [خدا] قرار می­گیرد.

 

دین اسلام بر مسلمانان و جوامع اسلامی واجب کرده که در برابر این اعمال وحشیانه قاطعانه ایستادگی کنند. و با تمام قدرت با آن مقابله کنند. تا اینکه به خاطر این سستی، گرفتارعقوبت وعذاب عمومی و عدم استجابت دعا نشوند. پیامبر اکرم ص می­فرمایند: «إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوُا الظَّالِمَ فَلَمْ يَأْخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ، أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللهُ بِعِقَابٍ». (أخرجه أبو داود والترمذي وصححه، وابن ماجه والنسائي من حديث أبي بكر الصديق رضي الله عنه). وقتی  که مردم، ظالم را ببینند و مانع او نشوند، گرفتاری و عقاب آنها عمومی خواهد شد.

امام ترمذی حدیثی را با سند حسن از حذیفه از رسول خدا ص نقل می کند:

«وَالَّذِى نَفْسِى بِيَدِهِ لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلَتَنْهَوُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ أَوْ لَيُوشِكَنَّ اللهُ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عِقَابًا مِنْهُ ثُمَّ تَدْعُونَهُ فَلَا يُسْتَجَابُ لَكُمْ».

به خدایی که جانم در دست اوست، امر به معروف و نهی از منکر  کنید، و اگر چنین نکنید، خداوند عذابی را بر شما می­فرستد و پس از آن هر چه دعا کنید دعای شما مستجاب نمی شود. و پیامبر اکرم ص در روایتی که در صحیحین و کتب دیگر آمده است، منطقه ای را که مردمان آن، مانع قاتل نمی­شوند و از خطاهای وی جلو گیری نمی کنند را «قريةً خبيثة» نامیده اند. همین سرزمین در روایت صحیح مسلم «أرضَ سوء» یعنی سرزمین بد نامیده شده [و آنقدر این خباثت و بدی در این سرزمین نهادینه شده که] افرادی که بخواهند توبه کنند باید از این منطقه مهاجرت کنند.

اسلام، دفاع از افراد جامعه را وظیفه جامعه اسلامی دانسته است. و آن را یک وظیفه­­ ی آشکار شرعی قرار داده است. تا حدی که اگر فردی کشته شود و قاتل او معلوم نباشد، مردم آن منطقه باید با قسم از خود رفع اتهام کنند. به این صورت که پنجاه نفر از مردم آن منطقه قسم می خورند که وی را نکشته اند و قاتل او را هم نمی شناسند. عده ای از فقهاء نیز پرداخت دیه مقتول را بر عهده آنها می دانند؛ حال آنکه مطابق اصل فقهی، اتهام قتل متوجه آنها نیست. این حکم فقط به خاطر این است که وقتی مقتول، به سرزمین آنها وارد شد گویا به آنها پناهنده شده و خواستار حمایت آنها شده است. کوتاهی آنها در حمایت از این فرد، دامن آنها را به اتهام قتل، آلوده کرده است. 

همچنان که قلدری و  سرکشی از گناهان کبیره و فساد در زمین است، از نظر قانون نیز جنایت سنگینی به حساب می آید. تا آنجا که موارد خاص تنبیهی این جرم، به قوانین مجازات افزوده شده است. و مجازات این جرم، سنگین تر از خطاهای دیگر است. این مطلب در قانون شماره 6 سال 1998 آمده است و توسط قانون فرمان شماره 10 سال 2011 در پاسخ به گسترش این جنایات در زمان های اخیر جایگزین شد. این قانون جرم صورتهای مختلفی از فسق و فجور و کردنکشی و قلدری مانند آسیب رساندن مادی و معنوی به دیگران، حمل اسلحه و همراه داشتن حیوانی که سبب ترس مردم شود و ... را بیان کرده است.

همچنین لازم به ذکر است که بسیاری از رخدادهایی که اکنون دیده می­شود، نوعی بلطجه و قلدری هستند. مانند حمله به اماکن عمومی و یا به تعطیلی کشاندن این اماکن، بستن راه های حمل  ونقل عموی وفلج کردن شریانهای حیاتی زندگی مردم، با هر توجیه و بهانه ای که باشد باز هم بلطجه و قلدری خواهد بود.

والله سبحانه وتعالى أعلم.